Poradnik konsumenta
W ostatnich miesiącach wśród dzieci ogromną popularność zdobył napój sygnowany przez znanego youtubera „Wojana”. Sprzedaż tego produktu stała się tak duża, że niektóre sklepy nie nadążają z dostawami. Rodzice często relacjonują, że po przyjściu do sklepu słyszą od sprzedawcy krótkie: „nie ma, wszystko wykupione”. Bywa, że dzieci proszą o „Wojanka”, a dorośli objeżdżają po kilka punktów handlowych w nadziei, że znajdą ten konkretny napój.
Popularność napoju napędza dodatkowo klip muzyczny „Pij Wojanka do białego ranka”, nagrany przez samego influencera. Rytmiczna, wpadająca w ucho piosenka szybko stała się hitem wśród najmłodszych. To przykład, jak muzyka i emocje mogą skutecznie budować przywiązanie dziecka do marki, często silniejsze niż klasyczna reklama.
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów poinformował[1] o działaniach mających na celu sprawdzenie praktyk influencerów w mediach społecznościowych. Urząd wskazał, że dzieci są grupą szczególnie podatną na wpływy, a twórcy internetowi kierujący do nich swoje materiały powinni zachować wyjątkową ostrożność i transparentność.
UOKiK w swoim komunikacie wskazał na aktywności twórców internetowych znanych jako Wojan i Palion. Obaj prowadzą popularne kanały na YouTube i Instagramie, skupione wokół gier komputerowych, zwłaszcza Minecrafta, oraz innych treści rozrywkowych. Kierują swoje przekazy wprost do dzieci w wieku wczesnoszkolnym, które darzą ich dużym zaufaniem i często utożsamiają się z ich postaciami.
Urząd podkreślił, że twórcy ci prowadzą m.in. streamy, czyli transmisje na żywo podczas grania, w których na bieżąco komentują działania na ekranie. To forma szczególnie angażująca najmłodszych odbiorców. UOKiK zapowiedział, że sprawdzi, czy w trakcie takich transmisji i materiałów nie dochodzi do wywierania na dzieciach presji zakupowej dotyczącej napojów, artykułów szkolnych, gadżetów czy odzieży sygnowanej marką influencera.
W komunikacie przytoczono również przykłady wypowiedzi, które zdaniem UOKiK, mogą budzić wątpliwości w zakresie zgodności z prawem. Urząd zwrócił uwagę m.in. na zachęty w stylu: „Wbijajcie do Żabek, póki te Wojanki jeszcze są”, a także sugestie dotyczące gromadzenia zapasów, takie jak: „warto zrobić cały zapas, bo potem ciężko je zdobyć”. Wskazano również wypowiedzi odnoszące się do zakupu artykułów szkolnych i gadżetów, np. „wbijajcie, kupujcie sobie boxy szkolne od Paliona” czy „patrzcie, jaki piękny kubek możecie sobie zamówić magiczny (…) wszystko możecie sobie zamówić na Palionstyle”.
UOKiK zwrócił także uwagę na komunikaty odwołujące się do emocji i atrybutów szczególnie atrakcyjnych dla dzieci, takie jak: „Moi drodzy, wokół mnie jest wiele fajnych postaci. Chcecie takie? Wiem, że chcecie. Są bardzo przytulaśne, przynoszą szczęście. Zapraszam na Palion Style, kupcie takie”, a także na sformułowania wywołujące presję czasu, np. „koniecznie wpadajcie na WojanShop, bo to ostatni dzwonek, żeby wejść w nowy rok z idealną wyprawką szkolną”.
Dzieci w wieku wczesnoszkolnym nie dostrzegają mechanizmów marketingowych, nie odróżniają reklamy od rozrywki, łatwo ulegają emocjom i często darzą swoich ulubionych twórców bezgranicznym zaufaniem. Dlatego treści promocyjne kierowane do najmłodszych powinny być wyraźnie oznaczone jako reklama, nie mogą wywoływać presji zakupu ani sugerować ograniczonej dostępności.
Influencerzy odgrywają istotną rolę w zachowaniach konsumenckich najmłodszych. UOKiK przypomina, że osoby publikujące materiały kierowane do dzieci są zobowiązane do zachowania szczególnej odpowiedzialności, transparentności przekazu, zgodności z przepisami dotyczącymi reklamy oraz poszanowania zbiorowych interesów konsumentów, w tym dzieci.
Na koniec informuję, że poradnik opiera się wyłącznie na treści oficjalnego komunikatu UOKiK. Nie stanowi oceny praktyk żadnego konkretnego twórcy, a jedynie przedstawia działania informacyjne i edukacyjne dotyczące ochrony konsumentów, w szczególności dzieci jako grupy wrażliwej.
Miłosz Niedźwiecki - Powiatowy Rzecznik Konsumentów
[1] Reklama skierowana do dzieci – UOKiK sprawdza media społecznościowe
