Rejestracja zajmuje kilka minut. Jak zostać Dawcą?

Każdego dnia ktoś dowiaduje się, że jego życie zmienia się nagle i bezpowrotnie. Diagnoza nowotworu krwi spada niespodziewanie, burząc codzienność i zmuszając do walki, na którą nikt nie jest przygotowany. Statystyki są poruszające – w Polsce co 40 minut ktoś słyszy taką diagnozę. To choroby, które nie wybierają. Mogą dotknąć każdego – niezależnie od wieku, stylu życia czy miejsca zamieszkania. W jednej chwili świat zwalnia, a najważniejsze staje się jedno: znaleźć sposób na uratowanie życia.

W wielu przypadkach jedyną realną szansą dla pacjenta jest przeszczepienie komórek macierzystych od zgodnego dawcy. Problem polega na tym, że znalezienie takiej osoby wcale nie jest łatwe. Tylko około 25 procent chorych znajduje dawcę w swojej rodzinie. Pozostali są zdani na pomoc zupełnie obcych ludzi – osób, które łączy z nimi jedynie zgodność genetyczna. Taki „genetyczny bliźniak” może znajdować się w dowolnym miejscu na świecie. Bez jego pomocy leczenie często okazuje się nieskuteczne. Właśnie dlatego tak ogromne znaczenie ma rozwój rejestrów dawców szpiku oraz działalność organizacji i instytucji zajmujących się ich tworzeniem i koordynacją. W Polsce jedną z nich jest Fundacja DKMS, obok publicznych jednostek, takich jak Regionalne Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa. Wspólnie budują one bazę potencjalnych dawców i łączą ich z pacjentami potrzebującymi przeszczepienia. Dzięki temu coraz więcej chorych ma szansę odnaleźć swojego „bliźniaka genetycznego” i rozpocząć leczenie, które może zakończyć się powrotem do zdrowia.

Nowotwory krwi, takie jak białaczki, chłoniaki czy inne choroby układu krwiotwórczego, polegają na nieprawidłowym namnażaniu się komórek, które przestają pełnić swoje funkcje. Zdrowe komórki zostają wypierane, a organizm stopniowo traci zdolność do prawidłowego funkcjonowania. Wbrew powszechnemu przekonaniu, przyczyny tych chorób nie zawsze są jednoznaczne i w wielu przypadkach trudno wskazać jeden konkretny czynnik odpowiedzialny za ich rozwój. Specjaliści wskazują jednak na kilka grup czynników, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania. Należą do nich przede wszystkim predyspozycje genetyczne, czyli wrodzona skłonność organizmu do występowania określonych zaburzeń. Znaczenie mają również czynniki środowiskowe, takie jak długotrwały kontakt z substancjami chemicznymi, promieniowaniem jonizującym czy zanieczyszczeniami. Wpływ mogą mieć także przebyte wcześniej choroby oraz leczenie onkologiczne, które – choć ratuje życie – może w przyszłości zwiększać ryzyko rozwoju innych nowotworów. Nie bez znaczenia są również czynniki związane z funkcjonowaniem układu odpornościowego. Osłabiona odporność, przewlekłe infekcje czy zaburzenia autoimmunologiczne mogą sprzyjać powstawaniu nieprawidłowych komórek. Warto jednak podkreślić, że w wielu przypadkach choroba pojawia się bez wyraźnej przyczyny, jako efekt spontanicznych mutacji komórkowych, na które nie mamy wpływu. To właśnie dlatego tak trudno jest jej zapobiegać i tak ważne jest szybkie leczenie oraz dostęp do przeszczepienia szpiku. To przypomina, że wobec takich chorób wszyscy jesteśmy równie bezbronni. Choć współczesna medycyna oferuje różne metody leczenia, takie jak chemioterapia, w wielu przypadkach okazują się one niewystarczające. Wtedy konieczny jest przeszczep komórek macierzystych od dawcy o niemal identycznej zgodności tkankowej. To właśnie ten moment pokazuje, jak ogromne znaczenie ma istnienie szerokiej bazy potencjalnych dawców. Im więcej osób zdecyduje się zarejestrować, tym większa szansa, że ktoś, kto dziś walczy o życie, znajdzie pomoc na czas. Dawcą może zostać niemal każdy zdrowy człowiek między 18. a 60. rokiem życia. Warunkiem jest ogólny dobry stan zdrowia i gotowość do podjęcia świadomej decyzji. W przypadku Fundacji DKMS sama rejestracja jest niezwykle prosta i dostępna dla każdego. Wystarczy zamówić bezpłatny pakiet, pobrać wymaz z wewnętrznej strony policzka i odesłać go do analizy. Cały proces zajmuje zaledwie kilka minut i nic nie kosztuje, a jego znaczenie może być nieocenione. Od tego momentu dana osoba trafia do bazy i może zostać dopasowana do pacjenta potrzebującego przeszczepu. Warto jednak wiedzieć, że rejestracja jako potencjalny dawca możliwa jest nie tylko za pośrednictwem fundacji. Można jej dokonać również w publicznym systemie ochrony zdrowia, m.in. poprzez Regionalne Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa, które także prowadzą rejestrację potencjalnych dawców komórek macierzystych i współpracują z krajowymi oraz międzynarodowymi bazami. Niezależnie od wybranej drogi, cel pozostaje ten sam – zwiększenie szans pacjentów na znalezienie zgodnego dawcy.

Nie każdy jednak może zostać dawcą komórek macierzystych. Choć idea dawstwa jest dostępna dla wielu osób, istnieją konkretne przeciwwskazania medyczne, które mają na celu przede wszystkim ochronę zarówno dawcy, jak i pacjenta. Z rejestracji wykluczone są między innymi osoby cierpiące na poważne choroby przewlekłe, takie jak choroby serca, cukrzyca wymagająca leczenia insuliną czy choroby autoimmunologiczne. Dawcami nie mogą zostać również osoby, które przeszły choroby nowotworowe, są zakażone wirusami takimi jak HIV, wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C, a także osoby z poważnymi schorzeniami neurologicznymi czy hematologicznymi. Przeciwwskazaniem mogą być także znaczna otyłość, niedowaga, a w niektórych przypadkach również przyjmowanie określonych leków lub przebyte zabiegi medyczne. Każdy potencjalny dawca jest dokładnie weryfikowany, a ostateczna kwalifikacja odbywa się na podstawie szczegółowego wywiadu medycznego i badań. Wszystko po to, aby mieć pewność, że procedura będzie w pełni bezpieczna. Choć lista przeciwwskazań może wydawać się długa, w praktyce wiele osób spełnia warunki, by zostać dawcą. Najważniejsze jest ogólne dobre zdrowie i gotowość do podjęcia świadomej decyzji. To właśnie dzięki takim bohaterom bez peleryny możliwe jest budowanie bazy dawców i dawanie nadziei tym, którzy jej najbardziej potrzebują.

Wiele osób powstrzymuje jednak strach – najczęściej wynikający z błędnych przekonań. Wciąż pokutuje mit, że pobranie szpiku jest bolesne i odbywa się z kręgosłupa. W rzeczywistości wygląda to zupełnie inaczej. W zdecydowanej większości przypadków, bo aż w około 90 procentach, komórki macierzyste pobiera się z krwi obwodowej. Procedura przypomina oddawanie krwi i jest bezpieczna dla dawcy. W pozostałych przypadkach pobranie odbywa się z talerza kości biodrowej, w warunkach szpitalnych i w znieczuleniu. Dawca znajduje się pod opieką specjalistów, a jego bezpieczeństwo jest zawsze najważniejsze. Organizm bardzo szybko się regeneruje, a sam zabieg nie powoduje trwałych konsekwencji zdrowotnych.

To, co dla dawcy jest krótką procedurą medyczną, dla pacjenta oznacza często jedyną szansę na życie. I właśnie w tym tkwi sens działania zarówno fundacji, jak i instytucji publicznych – w łączeniu ludzi, którzy mogą uratować sobie nawzajem życie, choć nigdy wcześniej się nie poznali. Każdy z nas ma wybór. Możemy przejść obojętnie obok tego problemu, albo zrobić prosty krok, który może zmienić czyjeś życie na zawsze. Rejestracja zajmuje kilka minut, nie wymaga wysiłku ani kosztów, a może sprawić, że kiedyś to właśnie my staniemy się dla kogoś nadzieją. Bo gdzieś jest ktoś, kto czeka. I być może czeka właśnie na Ciebie.

Źródło: DKMS - Zostań dawcą szpiku, Dawstwo szpiku – co warto wiedzieć, Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa - Jak zostać dawcą szpiku

Anna Maria Wojtyczko – Starostwo Powiatowe w Czarnkowie