Szpitale powiatowe w głębokim kryzysie - w jakich barwach maluje się ich przyszłość?
Szpitale powiatowe stanowią fundament publicznego systemu opieki zdrowotnej w Polsce, szczególnie na terenach wiejskich i w małych miastach. Obecnie jednak znajdują się w głębokim kryzysie finansowym, kadrowym i organizacyjnym, który zagraża ich dalszemu funkcjonowaniu.
W odpowiedzi na pogłębiający się kryzys w publicznej ochronie zdrowia, Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych (OZPSP) rozpoczął kampanię informacyjną pod hasłem „Szpitale powiatowe – blisko ludzi, ratujemy życie”. Jej celem jest zwrócenie uwagi opinii publicznej i decydentów na kluczową rolę, jaką pełnią szpitale powiatowe w systemie ochrony zdrowia – oraz na realne zagrożenia, z którymi się zmagają. Na stronie internetowej Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych, możemy przeczytać, że działa on na podstawie ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o organizacjach pracodawców oraz na podstawie Statutu z dnia 21 czerwca 2016, a jej podstawowym celem jest ochrona praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych pracodawców wobec organów władzy publicznej, samorządów zawodów medycznych, związków zawodowych pracowników i innych podmiotów.
Szpitale powiatowe to pierwsza linia kontaktu z publiczną ochroną zdrowia dla milionów Polaków spoza dużych miast. Pełnią kluczową rolę w ratownictwie, nocnej i świątecznej opiece zdrowotnej oraz leczeniu chorób przewlekłych. Mimo to, jak wynika z raportu sporządzonego przez Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych, ponad 82% tych placówek odnotowało stratę na działalności podstawowej, a ponad 58% posiada zobowiązania wymagalne, czyli przeterminowane długi. W Polsce działa ponad 300 szpitali powiatowych – głównie w mniejszych miastach i na terenach wiejskich. Dla milionów obywateli są one pierwszym, a często jedynym punktem kontaktu z systemem ochrony zdrowia. To właśnie tu pacjenci trafiają w stanach nagłych, leczą choroby przewlekłe, korzystają z diagnostyki i profilaktyki. Szpitale powiatowe oferują szeroki zakres usług medycznych – od interny, chirurgii i kardiologii, przez pediatrię i ortopedię, po ginekologię i położnictwo. Działają przez całą dobę, siedem dni w tygodniu, zapewniając bezpieczeństwo zdrowotne lokalnym społecznościom. „To nie tylko placówki medyczne – to instytucje zaufania publicznego, które niosą pomoc blisko domu. Dla wielu mieszkańców małych miast i wsi to jedyne realnie dostępne miejsce leczenia” – podkreśla Waldemar Malinowski, prezes Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych. – „Musimy zdać sobie sprawę, że ich likwidacja byłaby katastrofą – nie tylko dla systemu, ale przede wszystkim dla ludzi.” Ponadto aż 93% przychodów szpitali powiatowych pochodzi z kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia, co sprawia, że jakiekolwiek zmiany w wycenie świadczeń lub opóźnienia w płatnościach mogą błyskawicznie zachwiać stabilnością finansową szpitala. „Uzależnienie od NFZ oznacza również, że szpitale nie są w stanie w pełni odpowiedzieć na potrzeby zdrowotne lokalnej społeczności, jeśli nie znajdują one odzwierciedlenia w strukturze zakontraktowanych świadczeń. W praktyce może to prowadzić do ograniczeń w dostępności usług mimo realnych potrzeb pacjentów” – czytamy w raporcie. Liczby nie pozostawiają złudzeń. 772 mln zł – tyle wyniosła łączna strata netto szpitali powiatowych w 2024 roku. Ponad 1,36 mld zł – to skala strat na samej działalności operacyjnej. 40,5% wszystkich kosztów to wynagrodzenia – niezbędne i trudne do zredukowania. 30,6% to tzw. usługi obce – m.in. outsourcing diagnostyki, sprzątania czy usługi informatyczne. Niektóre szpitale ratują się kredytami, ale to tylko przesuwa problem w czasie. Z raportu wynika, że 56 szpitali ma zadłużenie wyższe niż wartość ich całego majątku, a aż 217 jednostek nie pokrywa swoich aktywów kapitałami własnymi nawet w 80%. To oznacza, że sektor szpitali powiatowych funkcjonuje dziś na kredyt, zarówno w sensie finansowym, jak i społecznym – coraz częściej nie mogąc zapewnić oczekiwanej dostępności i jakości świadczeń. Jak najszybciej potrzebne są decyzje systemowe.
Nie należy zapominać, że szpitale powiatowe stanowią fundament publicznego systemu opieki zdrowotnej w Polsce, szczególnie na terenach wiejskich i w małych miastach. Podsumowując raport, kluczowymi problemami są: 1. niedofinansowanie - przychody szpitali nie pokrywają kosztów ich działalności. Rosnące ceny energii, inflacja, koszty leków i materiałów medycznych oraz wynagrodzeń personelu prowadzą do narastającego zadłużenia. 2. Problemy kadrowe - placówki borykają się z dramatycznym niedoborem lekarzy i pielęgniarek. Braki kadrowe prowadzą do przepracowania personelu, a w skrajnych przypadkach – zamykania całych oddziałów. 3. Zagrożenia systemowe – szpitale powiatowe wykonują wiele procedur nierentownych, ale niezbędnych społecznie – jak interna, pediatria czy położnictwo. Brak mechanizmów wyrównawczych grozi ich likwidacją. 4. Brak stabilnych rozwiązań legislacyjnych i finansowych - brakuje spójnej polityki państwa dotyczącej roli i finansowania szpitali powiatowych. Obecne działania mają często charakter doraźny i nie rozwiązują problemów strukturalnych. Z raportu można jasno wywnioskować, że szpitale powiatowe znajdują się na granicy wydolności systemowej. Ich dalsze funkcjonowanie wymaga pilnych działań ze strony państwa, w tym: zwiększenia finansowania, zmiany wycen procedur medycznych, urealnienia polityki kadrowej, stworzenia systemu wsparcia dla placówek o znaczeniu lokalnym.
Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych apeluje do rządu o pilne działania i systemowe wsparcie szpitali powiatowych. „To nie balast. To strategiczna inwestycja w zdrowie Polaków. Bez względu na kod pocztowy każdy obywatel zasługuje na dostęp do opieki medycznej” – podkreśla Waldemar Malinowski. W odpowiedzi na stanowisko Związku Powiatów Polskich, Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że we współpracy z Narodowym Funduszem Zdrowia prowadzi systematyczne działania zmierzające do poprawy kondycji finansowej podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych.
Źródło: „Szpitale powiatowe w kryzysie – analiza sytuacji finansowej w 2024 roku” [online] Bernadeta Skóbel, Katarzyna Sekuła. Nr 23, czerwiec 2025. Dostępny w Internecie: https://www.zpp.pl/storage/files/2025-06/af0dff72356848d2f0db108abb43a3fc614.pdf. ISSN 2657-8638.
Anna Maria Wojtyczko – Starostwo Powiatowe w Czarnkowie
